AMBITIE #4

Veiligheid van kinderen door zorg voor hun omgeving

Vaker inzetten op hulp volwassenen vereist andere kijk

Om kinderen veilig op te laten groeien richten we ons behalve op kinderen zelf, ook op het gezin en de omgeving waarin zij opgroeien. Vaak liggen hier namelijk de oorzaken van de onveiligheid. Zo kampen opvoeders in ‘onze’ gezinnen vaker met psychiatrische problemen of verslavingsproblematiek en leven veel gezinnen in armoede. Dit vraagt om een andere kijk op de (volwassen)hulp die nodig is om kinderen blijvend veilig te stellen. En is thuis opgroeien -tijdelijk- niet mogelijk? Dan gaan we voor ‘zo thuis mogelijk’. Dus onderzoeken we nieuwe manieren om kinderen een duurzaam perspectief te bieden. Daar hoort ook het stoppen met het gesloten plaatsen van jongeren bij.

Radicaal stoppen met drang en dwang

Op zoek naar alternatieven voor de gesloten jeugdzorg

Hoe voorkomen we dat jongeren die een ernstig veiligheidsrisico lopen, eindigen achter gesloten deuren? Dat is de vraag waar het om draait in de beweging die specialistische jeugdhulporganisatie Spirit in 2019 met de visie ‘Radicaal stoppen met drang en dwang’, is gestart. Ook Jeugdbescherming draagt actief bij aan de zoektocht naar nieuwe manieren van hulpverlenen aan kwetsbare jongeren waar ‘de deur op slot’ soms de enige oplossing lijkt.

In 2019 initieerde gesloten jeugdzorginstelling Spirit – De Koppeling een aantal bijeenkomsten met organisaties binnen de jeugdketen om op kleine schaal te onderzoeken of -en hoe- het gesloten plaatsen van jeugdigen voorkomen kan worden. Dit leidde voor Jeugdbescherming tot de oprichting van een projectteam met Spirit. Gedragsdeskundige Trish, samen met collega Emelie, lid van dit team. Zij weet inmiddels: niet kiezen voor geslotenheid betekent een stevig gesprek voeren over veiligheidsrisico’s: wat is acceptabel en hoe maak je deze samen dragelijk, voor jeugdigen én hulpverleners?

Laatste redmiddel

Sommige jongeren vormen een extreem veiligheidsrisico voor zichzelf of anderen. Wanneer er binnen de psychiatrie of het strafrecht onvoldoende grond is om de jongere op te nemen, kan in Nederland via het civielrecht besloten worden tot gedwongen opname in een gesloten instelling.

Trish: “Een gesloten plaatsing geldt als een laatste middel wanneer we de situatie voor een jongere niet veilig krijgen. Het gaat hier om ernstig beschadigde jongeren die vaak kampen met trauma’s, gedrags- en ontwikkelingsproblemen. Er is bijvoorbeeld sprake van criminaliteit, persoonlijkheids- of loverboyproblematiek. Soms is de situatie zo complex, dat we voor ons gevoel geen ander antwoord hebben dan de keuze voor gesloten jeugdzorg. Bij het overgrote deel van deze jongeren kun je je echter afvragen of een gesloten plaatsing helpend is.

Met alle organisaties rond deze kwetsbare jongeren zeggen we nu: we willen onze hulp niet langer op deze manier aanbieden. Wat rechtvaardigt het om de deur voor hen op slot te doen en is deze werkwijze uiteindelijk in het belang van deze kinderen? Of kunnen we beter op een andere manier proberen aan te sluiten? Door de regie meer bij de jongere zelf te leggen en te werken aan veiligheid vanuit de eigen omgeving.”

Op zoek naar alternatieven

Samen besloten Spirit en Jeugdbescherming per jeugdige waarvoor – op termijn – geen andere mogelijkheid dan een gesloten plaatsing zou zijn te zoeken naar alternatieven.

Trish: “Kijken naar andere hulpverlening begint met het gesprek over de veiligheidsrisico’s. Zijn deze acceptabel of is het gesloten plaatsen van de jeugdige op dat moment de enige oplossing?

Een gesloten plaatsing biedt eigenlijk een schijnveiligheid: we halen kinderen hiermee immers niet definitief uit hun moeilijke situatie. Bovendien veroorzaakt de gesloten plaatsing een breuk in het zorgtraject. Het is een tijdelijke ‘oplossing’, de jeugdige gaat daarna naar een andere plek voor verdere zorg. Wat maakt dan dat we niet meteen voor díe plek kiezen en daar de juiste zorg opstarten?

In onze afwegingen moeten we daarom eerlijk antwoord geven op de vraag: is deze gesloten plaatsing het beste voor de jeugdige zelf? Of willen we – als het misgaat – kunnen zeggen dat wij er tenminste alles aan hebben gedaan? Hierover nadenken vraagt veel van de betrokken hulpverleners en gezinsmanagers die zich terechte zorgen maken.”

Een schaars aanbod

Waar het bepalen van de veiligheidsrisico’s en het bedenken van alternatieven steeds makkelijker ging, bleek het vinden van een verblijfplek veelal het struikelblok.

Trish: “Vaak weten we wel wat een kind nodig heeft, maar ontbreekt de stabiele plek die dat kan bieden. Neemt op dat moment de onveiligheid toe, dan eindigt de jeugdige helaas alsnog gesloten, omdat het risico simpelweg te groot wordt. Dus merk je dat je een groter netwerk van hulpverleningsorganisaties nodig hebt, die de nieuwe visie omarmen. Hierin geldt voor ons een beetje ‘de beste stuurlui staan aan wal’. Wij zijn immers niet die groepsleider die zich geconfronteerd ziet met een jongere die nachten weg is en mogelijk onveilig is. Over die angst en onmacht moet het gesprek gaan, over welke risico’s we acceptabel vinden en wat draagbaar is. Willen we meer neuzen dezelfde kant op krijgen, dan moeten we hulpverleners om deze kinderen heen ondersteuning bieden en met de hele keten  – van gemeente tot hulpverlener – de verantwoordelijkheid en bijbehorende risico’s dragen.”

We moeten eerlijk antwoord geven op de vraag:

is deze gesloten plaatsing goed voor de jeugdige, of voor ons?

Meetbare & merkbare veranderingen

In 2019 heeft Jeugdbescherming 24% minder instemmingsverklaringen tot gesloten jeugdzorg afgegeven. Trish: “Die uitkomst is een tastbaar bewijs dat onze kijk op drang en dwang aan het veranderen is. Dit hoor ik ook terug in de gesprekken die mijn collega’s met elkaar hebben. Er is meer bewustwording over wat de keuze voor geslotenheid inhoudt en een groter besef van mogelijke alternatieven, die beter aansluiten bij wat de jeugdige nodig heeft en uiteindelijk een positiever effect gaan hebben. De gezamenlijke visie moet zich nu als een soort olievlek gaan uitbreiden onder alle organisaties in de (justitiële) jeugdketen. Daarbij moeten we samen nieuwe alternatieven creëren die er nu -nog- niet altijd zijn. Door ons netwerk van mogelijkheden langzaam uit te breiden, gaat het werken aan veiligheid zonder slot op de deur voor steeds meer jongeren wél lukken.”

Radicaal stoppen met drang en dwang

Deze visie is erop gericht gesloten jeugdzorg voor jongeren van 12 t/m 17 jaar die een ernstig risico voor zichzelf en/of anderen vormen te voorkomen en ze op een andere manier veiligheid en perspectief te bieden.

Initiatiefnemer is Spirit. Andere instellingen die zich bij de visie hebben aangesloten zijn o.a.: Altra, Arkin, de Bascule, School2Care, Raad voor de Kinderbescherming, de politie, GGZ en Jeugdbescherming Regio Amsterdam.

Opvallend: in 2019 zijn er door Jeugdbescherming 24% minder instemmingsverklaringen tot gesloten plaatsing afgegeven.

Goede ondersteuning

Trish: “Bij Jeugdbescherming zijn we ons erg bewust van de draagkracht van hulpverleners. We zijn continu in gesprek met de mensen die de directe hulpverlening bieden. Kunnen zij de hulp die we samen voor ogen hebben niet bieden, dan komt de vraag voor een gesloten plaatsing alsnog bij ons terecht. Je hebt elkaar echt nodig om dit te kunnen doen.”

Programma Perspectiefbiedend opvoederschap

Het besef dat we in de aanpak van onveiligheid van kinderen vaker in moeten zetten op hulp aan de betrokken volwassenen, vereist een andere kijk van alle partijen binnen de jeugdketen. Met het programma ‘Perspectiefbiedend ouderschap’ willen we die beweging op gang brengen.

Inmiddels is er een succesvolle samenwerking met de GGZ waardoor ouders met psychiatrie sneller de juiste hulp krijgen. Ook werken we samen met schuldhulpverlening om schuldenproblematiek bij gezinnen aan te pakken.

Onder het programma vallen tevens initiatieven waarbij we onderzoeken welke hulp in de omgeving van kinderen ingezet kan worden, om ervoor te zorgen dat zij thuis of ‘zo thuis mogelijk’ op kunnen groeien. Naast ‘Radicaal stoppen met dwang en drang’ is er tevens ‘Coalitie naar thuis’.

Coalitie naar Thuis
‘Coalitie naar thuis’ is een samenwerking van Spirit – de Koppeling en Jeugdbescherming Regio Amsterdam met ondersteuning van het Nederlands Jeugdinstituut. Doel is om kinderen die voortdurend van instelling naar instelling worden verhuisd met behulp van maatwerk op eenzelfde plek ‘zo thuis mogelijk’ op te laten groeien. Op landelijk niveau wordt samengewerkt met instellingen in Brabant.